نکات مهم استفاده از لنز برای اولین بار | راهنمای کامل افراد مبتدی

تصمیم گرفته‌اید برای اولین بار عینک خود را کنار بگذارید و از لنزهای تماسی استفاده کنید؟ یا شاید برای تغییر استایل خود به سراغ لنزهای رنگی رفته‌اید؟ در هر صورت، به دنیای جدید بینایی و راحتی خوش آمدید! اولین تجربه استفاده از لنز تماسی معمولاً با ترکیبی از هیجان، کنجکاوی و البته کمی ترس یا نگرانی همراه است. سۆالاتی مانند «آیا لنز پشت چشمم گم می‌شود؟»، «چگونه لنز را بدون درد داخل چشم بگذارم؟» یا «اگر نتوانم آن را خارج کنم چه؟» در ذهن بیشتر افراد مبتدی چرخ می‌زند.

حقیقت این است که چشم‌های ما به‌طور طبیعی در برابر ورود هر جسم خارجی مقاومت می‌کنند؛ بنابراین، داشتن استرس یا چالش در روزهای اول کاملاً طبیعی است. استفاده از لنز یک مهارت حرکتی و بهداشتی است که مانند هر مهارت دیگری با چند بار تمرین و رعایت چند اصل ساده اپتومتری، به بخشی راحت و سریع از روتین روزانه شما تبدیل خواهد شد.

در این مقاله از وبلاگ لوناتو، به عنوان یک راهنمای قدم‌به‌قدم و جامع، تمام قواعد بازی را به شما آموزش می‌دهیم. از مراحل بهداشتی قبل از کار با لنز تا تکنیک‌های گام‌به‌گام گذاشتن و برداشتن، اصول مراقبت، اشتباهات رایج و پاسخ به متداول‌ترین سوالات شما را پوشش خواهیم داد تا اولین تجربه شما ایمن، راحت و بدون استرس باشد.

قبل از اولین استفاده از لنز چه چیزهایی باید بدانیم؟

قبل از اینکه به سراغ باز کردن جالنزی بروید، چند اصل اساسی وجود دارد که دانستن آن‌ها به شما آرامش ذهنی می‌دهد و از بروز اشتباهات خطرناک جلوگیری می‌کند:

1. لنز هرگز پشت چشم شما گم نمی‌شود: از نظر آناتومیکی، فضای پشت چشم شما توسط یک غشای نازک و شفاف به نام ملتحمه (Conjunctiva) کاملاً مسدود شده است. ملتحمه پلک‌ها را به کره چشم متصل می‌کند؛ بنابراین غیرممکن است که لنز بچرخد و به پشت کره چشم یا داخل مغز برود! حداکثر اتفاقی که ممکن است رخ دهد این است که لنز زیر پلک بالا یا پایین جابه‌جا شود که به‌راحتی با ماساژ ملایم یا قطره مرطوب‌کننده به جای خود بازمی‌گردد.
2. نسخه لنز تماسی با نسخه عینک متفاوت است: اگر نسخه عینک خود را دارید، نمی‌توانید مستقیماً با همان اعداد اقدام به خرید لنز کنید. لنز مستقیماً روی قرنیه قرار می‌گیرد، در حالی که عینک حدود ۱۲ میلی‌متر از چشم فاصله دارد. همچنین فاکتورهایی مثل انحنای پایه (BC) و قطر لنز (DIA) فقط در نسخه لنز وجود دارند. پس حتماً باید نسخه مخصوص لنز را از اپتومتریست دریافت کنید. برای درک بهتر تفاوت نسخه‌ها، مطالعه مقاله نحوه خواندن نسخه عینک را به شما پیشنهاد می‌کنیم.
3. بهداشت، قانون اول و آخر است: چشم یکی از حساس‌ترین بافت‌های بدن است. هرگونه آلودگی روی انگشتان یا جالنزی می‌تواند مستقیماً به قرنیه منتقل شده و باعث عفونت‌های شدید شود. پس زمان بگذارید و عادت‌های بهداشتی جدید را در خود نهادینه کنید.
4. شما به یک کیت اولیه نیاز دارید: برای شروع علاوه بر خود لنز، به یک جالنزی تمیز، یک محلول لنز باکیفیت و ترجیحاً یک قطره مرطوب‌کننده مناسب چشم‌های لنزدار نیاز خواهید داشت.

چگونه لنز را برای اولین بار داخل چشم بگذاریم؟

گذاشتن لنز برای اولین بار ممکن است کمی زمان‌بر باشد. کلید موفقیت در این مرحله، آرامش، صبر و کنترل واکنش پلک زدن طبیعی چشم است. مراحل زیر را گام‌به‌گام و با دقت انجام دهید:

شستن دست‌ها

قبل از اینکه کوچک‌ترین تماسی با لنز یا چشم خود داشته باشید، دست‌های خود را با آب و یک صابون ملایم (ترجیحاً بدون عطر و مرطوب‌کننده) به‌مدت حداقل ۲۰ ثانیه بشویید.

• نکته بسیار مهم: دست‌های خود را با یک حوله بدون پرز یا دستمال کاغذی کاملاً خشک کنید. وجود پرز روی انگشتان و انتقال آن به لنز، باعث سوزش شدید چشم پس از گذاشتن لنز می‌شود. همچنین آب لوله‌کشی حاوی میکروارگانیسم‌های خطرناکی است که نباید با لنز تماس پیدا کنند.

بررسی صحیح بودن جهت لنز

لنز را با نوک انگشت اشاره دست تخصصی خود (دستی که با آن می‌نویسید) بردارید. آن را در مقابل نور مستقیم چشمان خود نگه دارید و به لبه‌های آن نگاه کنید:

• حالت صحیح (شکل کاسه – Bowl): اگر لبه‌های لنز کاملاً رو به بالا و شبیه به یک کاسه گرد است، لنز در جهت درست قرار دارد.
• حالت نادرست (شکل بشقاب – Saucer): اگر لبه‌های لنز به سمت بیرون متمایل شده و شبیه به یک لبه بشقاب یا فنجان چای‌خوری پهن است، لنز پشت‌ورو شده است. در این حالت باید لنز را با دقت پشت‌ورو کنید و با چند قطره محلول لنز تمیز شست‌وشو دهید تا آماده قرارگیری در چشم شود. قرار دادن لنز پشت‌ورو در چشم صدمه‌ای نمی‌زند، اما باعث جابه‌جا شدن مدام لنز، تاری دید و احساس ناراحتی و خراشیدگی می‌شود.

مراحل گذاشتن لنز به صورت گام‌به‌گام

1. آماده‌سازی: جلوی یک آینه با نور کافی بایستید. لنز را روی نوک انگشت اشاره دست راست خود (اگر راست‌دست هستید) قرار دهید. مطمئن شوید انگشت شما کاملاً خشک باشد تا لنز به انگشت نچسبد و راحت‌تر به رطوبت چشم منتقل شود.
2. مهار کردن پلک‌ها: با انگشت وسط دست چپ خود، وسط پلک بالایی خود را دقیقاً از ریشه مژه‌ها بگیرید و به سمت بالا بکشید تا مانع از پلک زدن ناخودآگاه شوید. با انگشت وسط دست راست خود (همان دستی که لنز روی انگشت اشاره آن است)، پلک پایینی خود را به سمت پایین بکشید.
3. قرار دادن لنز: در حالی که هر دو چشم خود را باز نگه داشته‌اید و مستقیماً به آینه نگاه می‌کنید، نوک انگشت اشاره حامل لنز را به آرامی به قرنیه (بخش رنگی چشم) نزدیک کنید. اگر احساس ترس می‌کنید، می‌توانید کمی به سمت بالا نگاه کنید و لنز را روی بخش سفیدی پایین چشم (صلبیه) قرار دهید.
4. تثبیت لنز: هنگامی که لنز با چشم تماس پیدا کرد، انگشت اشاره خود را به آرامی عقب بکشید. قبل از رها کردن پلک‌ها، به آرامی به سمت پایین، چپ و راست نگاه کنید تا حباب‌های هوای زیر لنز خارج شده و لنز روی مرکز قرنیه قرار گیرد.
5. اتمام کار: ابتدا پلک پایین و سپس پلک بالا را به آرامی رها کنید. چشم خود را ببندید و برای چند ثانیه آن را بسته نگه دارید، سپس چند بار به آرامی پلک بزنید. اگر لنز در مرکز قرار گرفته باشد، باید دید شما واضح شده و احساس راحتی کنید. همین مراحل را برای چشم دیگر تکرار کنید.

چگونه لنز را از چشم خارج کنیم؟

برای بسیاری از افراد مبتدی، خارج کردن لنز حتی از گذاشتن آن هم چالش‌برانگیزتر به نظر می‌رسد. اما با این روش سه مرحله‌ای ساده، به‌راحتی می‌توانید لنز را خارج کنید:

1. دست‌ها را بشویید و خشک کنید: درست مانند مرحله قبل، بهداشت دست‌ها اولویت اول است.
2. پلک‌ها را مهار کنید و لنز را به پایین بکشید: جلوی آینه بایستید. سر خود را کمی به جلو خم کنید و به بالا نگاه کنید. با انگشت وسط دست غیرتخصصی، پلک بالا را بالا بکشید. با انگشت وسط دست تخصصی، پلک پایین را پایین بکشید. حالا نوک انگشت اشاره خود را روی لبه پایینی لنز بگذارید و به آرامی آن را به سمت بخش سفیدی پایین چشم (صلبیه) بکشید. این کار باعث می‌شود لنز از قرنیه جدا شده و مکش آن کاهش یابد.
3. نیشگون ملایم (Pinch): با استفاده از بند انگشت شست و اشاره خود (نه با ناخن‌ها!)، لبه‌های لنز را به آرامی به سمت مرکز بفشارید تا هوا زیر آن برود و لنز خم شود. سپس به راحتی آن را از روی سفیدی چشم بردارید. به هیچ وجه از ناخن استفاده نکنید، زیرا ممکن است به قرنیه آسیب بزنید یا لنز را پاره کنید.

اولین روز چند ساعت از لنز استفاده کنیم؟

یکی از مهم‌ترین نکات برای افراد مبتدی، مدیریت زمان استفاده از لنز در روزهای اولیه است. قرنیه چشم شما عادت به قرارگیری یک لایه پلاستیکی روی خود ندارد و میزان اکسیژن دریافتی آن کاهش می‌یابد. به همین دلیل باید به چشم خود فرصت دهید تا به مرور با شرایط جدید سازگار شود.

اپتومتریست‌ها توصیه می‌کنند برای روز اول، مدت زمان استفاده را به ۳ تا ۴ ساعت محدود کنید. شما می‌توانید هر روز ۱ تا ۲ ساعت به این مدت اضافه کنید تا زمانی که به سقف استفاده مجاز روزانه (معمولاً ۸ تا ۱۲ ساعت، بسته به نوع لنز) برسید.

در جدول زیر، برنامه پیشنهادی برای سازگاری چشم با لنز در هفته اول آورده شده است:

نکته: حتی اگر از باکیفیت‌ترین لنزهای نفوذپذیر به اکسیژن مانند لنز ایراپتیکس استفاده می‌کنید، باز هم رعایت جدول زمانی بالا در هفته اول برای حفظ سلامت قرنیه ضروری است.

نکات مهم نگهداری و شست‌وشوی لنز

نگهداری صحیح از لنزهای چندبار مصرف (مانند لنزهای فصلی یا سالانه) کلید پیشگیری از عفونت‌های چشمی است. اگر از لنزهای روزانه یک‌بار مصرف استفاده نمی‌کنید، باید هر شب مراحل زیر را انجام دهید:

• روش بمال و بشور (Rub and Rinse): پس از خارج کردن لنز، آن را کف دست تمیز خود قرار دهید. چند قطره محلول لنز تازه روی آن بریزید و با نوک انگشت دیگر خود، به آرامی دو طرف لنز را به صورت دورانی یا خطی به مدت ۱۵ تا ۲۰ ثانیه مالش دهید. این کار رسوبات پروتئینی، چربی چشم و لوازم آرایشی چسبیده به سطح لنز را پاک می‌کند. سپس لنز را مجدداً با محلول تازه آبکشی کنید.
• استفاده از محلول لنز تازه: هرگز لنز را در محلول دیشب که در جالنزی مانده رها نکنید. محلول مانده خاصیت ضدعفونی‌کننده خود را از دست داده و محیط مناسبی برای رشد باکتری‌هاست. جالنزی را کاملاً خالی کنید، با محلول تازه بشویید، بگذارید در هوای آزاد خشک شود و سپس برای استفاده بعدی آن را با محلول کاملاً تازه پر کنید.
• جایگزین‌های ایمن در شرایط اضطراری: اگر در شرایطی قرار گرفتید که به مایع لنز خود دسترسی نداشتید، به یاد داشته باشید که هرگز نباید از آب لوله‌کشی، آب مقطر یا بزاق دهان استفاده کنید. برای آشنایی با راه‌حل‌های مجاز، مقاله حیاتی به جای مایع لنز از چه استفاده کنیم؟ را مطالعه نمایید.
• تعویض دوره ای جالنزی: جالنزی شما باید هر ۱ تا ۳ ماه یک‌بار تعویض شود. جالنزی‌های قدیمی محل تجمع بیوفیلم‌های باکتریایی هستند که با شست‌وشوی معمولی از بین نمی‌روند.
• معرفی محصولات مراقبتی باکیفیت: انتخاب یک محلول لنز مناسب بسیار اهمیت دارد. استفاده از محصولات معتبر مانند محلول لنز اپتی فری که قدرت پاک‌کنندگی و رطوبت‌رسانی فوق‌العاده‌ای دارد، یا محصولات مرغوب از برندهای تخصصی مثل محصولات Crystal و محصولات Eso Care به شما کمک می‌کند تا همیشه لنزهایی تمیز و چشمانی شاداب داشته باشید.

اشتباهات رایج افراد مبتدی در استفاده از لنز

بسیاری از افرادی که برای اولین بار از لنز استفاده می‌کنند، به دلیل عدم آگاهی کافی مرتکب اشتباهاتی می‌شوند که سلامت چشمان آن‌ها را به خطر می‌اندازد. در ادامه به مهم‌ترین این اشتباهات اشاره می‌کنیم:

خوابیدن با لنز

به جز لنزهای درمانی خاص که مجوز پزشک را دارند، خوابیدن با هر نوع لنز تماسی ممنوع است. در زمان بسته بودن چشم، اکسیژن‌رسانی به قرنیه به شدت کاهش می‌یابد. قرار گرفتن لنز روی چشم در این حالت، مانند یک سد فیزیکی مانع رسیدن اندک اکسیژن موجود می‌شود و ریسک ابتلا به عفونت‌های کشنده قرنیه (مانند کراتیت باکتریایی) را تا ۸ برابر افزایش می‌دهد. پس همیشه قبل از خواب، حتی یک چرت کوتاه روزانه، لنزها را خارج کنید.

شنا یا حمام با لنز

آب لوله‌کشی، آب استخر، جکوزی و دریا حاوی انگل خطرناکی به نام آکانتامبا (Acanthamoeba) است. این انگل می‌تواند به لنز تماسی بچسبد، قرنیه را سوراخ کند و منجر به نابینایی شود. هرگز با لنز حمام نروید، صورت خود را نشویید و شنا نکنید. اگر به طور اتفاقی این کار را انجام دادید، بلافاصله لنز را خارج کرده و ضدعفونی کنید یا دور بیندازید.

استفاده از آب به جای محلول لنز

آب لوله‌کشی حاوی املاح، کلر و میکروارگانیسم‌ها است. قرار دادن لنز در آب معمولی نه‌تنها آن را ضدعفونی نمی‌کند، بلکه باعث تغییر شکل و چروکیده شدن لنز و جذب باکتری‌ها می‌شود.

استفاده بیش از مدت مجاز

لنزهای تماسی دارای تاریخ انقضای مصرف پس از باز شدن هستند. لنز طبی ماهانه دقیقاً ۳۰ روز پس از باز شدن و لنز طبی سالانه حداکثر یک سال بعد از باز شدن باید دور انداخته شوند؛ حتی اگر در این مدت فقط چند بار از آن‌ها استفاده کرده باشید. تجمع پروتئین‌ها و فرسودگی پلیمر لنز پس از این مدت، کیفیت بینایی شما را کاهش داده و چشمتان را تحریک می‌کند.

کارهایی که باید انجام دهید در مقابل کارهایی که نباید انجام دهید

رعایت این چک‌لیست کاربردی به شما کمک می‌کند تا رفتارهای بهداشتی خود را در زمان استفاده از لنز ارزیابی و اصلاح کنید:

چه علائمی طبیعی هستند و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در چند روز اول استفاده از لنز، چشمان شما در حال انطباق با این تغییر هستند. بنابراین، بروز برخی علائم ملایم کاملاً طبیعی است و نباید باعث نگرانی شما شود. با این حال، باید مرز بین علائم طبیعی سازگاری و علائم هشداردهنده عفونت یا آسیب را بدانید.

علائم طبیعی روزهای اول (موقت و خفیف):

• احساس خفیف وجود یک جسم خارجی یا مژه در چشم
• اشک‌ریزش ملایم و موقت بلافاصله بعد از گذاشتن لنز
• نیاز به پلک زدن بیشتر برای شفاف شدن دید
• خشکی چشم خفیف به دلیل تمرکز یا خیره شدن به صفحه نمایش (در این حالت استفاده از یک قطره روان‌کننده بسیار کمک‌کننده است. برای انتخاب بهترین محصول، مقاله بهترین مارک قطره اشک مصنوعی خارجی را بخوانید).

علائم هشداردهنده (نیاز به خارج کردن فوری لنز و مراجعه به اپتومتریست/پزشک):

• درد شدید، مداوم یا خنجری در چشم
• قرمزی شدید و طولانی‌مدت که پس از خارج کردن لنز هم برطرف نمی‌شود
• تاری دید ناگهانی و مداوم که با پلک زدن یا قطره روان‌کننده رفع نمی‌شود
• ترشحات چسبناک، زرد یا سبز رنگ از چشم
• حساسیت شدید به نور (فتوفوبیا) به طوری که نتوانید چشمان خود را در نور معمولی باز کنید.

به خاطر داشته باشید قانون طلایی لوناتو این است: اگر شک دارید، لنز را خارج کنید! اگر چشم شما راحت نیست یا ظاهر طبیعی ندارد، اصرار به نگه داشتن لنز نداشته باشید.

بهترین لنز برای اولین تجربه استفاده

اگر هنوز اقدام به خرید نکرده‌اید و به دنبال گزینه‌ای مناسب هستید، بهتر است بدانید که انتخاب لنز مناسب افراد مبتدی نقش زیادی در موفقیت اولین تجربه شما دارد.

به طور کلی برای افراد مبتدی، لنزهای با اکسیژن‌رسانی بالا (سیلیکون هایدروژل) و طراحی لبه نازک توصیه می‌شوند. برندهای زیر عملکرد فوق‌العاده‌ای در این زمینه دارند:

• لنز ایراپتیکس (Air Optix): ساخته شده از سیلیکون هایدروژل با فناوری پلاسما که مقاومت بالایی در برابر تجمع رسوبات دارد و اکسیژن‌رسانی فوق‌العاده‌ای به قرنیه ارائه می‌دهد.
• لنز Zero Seven: یک گزینه بسیار نرم و راحت با حفظ رطوبت بالا که به ویژه برای چشم‌های حساس گزینه‌ای ایده‌آل است.
• لنزهای روزانه یک‌بار مصرف: اگر بودجه شما اجازه می‌دهد، لنزهای روزانه بهترین انتخاب برای شروع هستند؛ زیرا نیازی به شست‌وشو و نگهداری ندارند و ریسک عفونت در آن‌ها به حداقل می‌رسد.

شما می‌توانید برای بررسی انواع گزینه‌ها به بخش لنز طبی در فروشگاه لوناتو مراجعه نمایید.

اگر به مباحث علمی جالب دیگر در حوزه چشم علاقه دارید، مقالاتی مانند تغییر رنگ چشم بدون جراحی و لیست کامل بیماری‌های چشمی نیز می‌توانند اطلاعات عمومی شما را در این زمینه ارتقا دهند.

جمع‌بندی

استفاده از لنز تماسی برای اولین بار ممکن است چالش‌برانگیز به نظر برسد، اما با رعایت بهداشت کامل، یادگیری گام‌به‌گام مراحل گذاشتن و برداشتن، و پایبندی به اصول نگهداری، به سرعت به آن عادت خواهید کرد. به یاد داشته باشید که صبر و تمرین کلیدهای اصلی شما در روزهای اول هستند.

چنانچه دوره سازگاری چشمان خود را پشت سر گذاشته‌اید یا مایلید در کنار لنز، از عینک‌های باکیفیت نیز استفاده کنید، می‌توانید برای محافظت از چشمان خود در برابر نور خورشید سری به دسته‌بندی عینک آفتابی طبی بزنید و یا فریم‌های شیک موجود در صفحات عینک طبی زنانه و عینک طبی مردانه را مشاهده کنید. همچنین برای خرید لنزهای طبی باکیفیت، انواع محلول‌های لنز و قطره‌های مرطوب‌کننده چشم، می‌توانید از بخش‌های مختلف فروشگاه آنلاین لوناتو بازدید کرده و بهترین محصول را با ضمانت اصالت تهیه نمایید.

سوالات متداول

اولین بار چگونه لنز را داخل چشم بگذارم؟

دست‌ها را بشویید و خشک کنید. لنز را روی نوک انگشت اشاره قرار داده و جهت آن را کنترل کنید. با دست دیگر پلک بالا و با انگشت وسط همان دست پلک پایین را بکشید. به آرامی لنز را روی قرنیه یاسفیدی چشم بگذارید، به جهات مختلف نگاه کنید و سپس پلک‌ها را رها کرده و چند بار پلک بزنید.

آیا اشک آمدن بعد از گذاشتن لنز طبیعی است؟

بله، در دفعات اول استفاده، چشم‌ها به عنوان یک واکنش دفاعی طبیعی ممکن است دچار اشک‌ریزش خفیف یا احساس جسم خارجی شوند که معمولاً پس از چند دقیقه برطرف می‌شود.

اولین روز چند ساعت می‌توان از لنز استفاده کرد؟

توصیه می‌شود در روز اول حداکثر ۳ تا ۴ ساعت از لنز استفاده کنید و روزانه ۱ تا ۲ ساعت به این مدت اضافه کنید تا چشم شما به مرور به لنز عادت کند.

اگر لنز داخل چشم جابه‌جا شود چه باید کرد؟

آرامش خود را حفظ کنید؛ زیرا لنز نمی‌تواند به پشت چشم برود. چشم خود را ببندید و به آرامی روی پلک‌ها را ماساژ دهید تا لنز به مرکز بازگردد، یا از قطره مرطوب‌کننده چشم برای تسهیل حرکت آن استفاده کنید.

آیا می‌توان با لنز خوابید؟

خیر، خوابیدن با لنز (حتی برای مدت کوتاه) به دلیل کاهش شدید اکسیژن‌رسانی به قرنیه، خطر ابتلا به عفونت‌های شدید چشمی را به شدت افزایش می‌دهد.

آیا می‌توان با لنز دوش گرفت یا شنا کرد؟

خیر، آب لوله‌کشی و استخر حاوی باکتری‌ها و انگل‌های خطرناکی مانند آکانتامبا است که می‌توانند به لنز چسبیده و باعث آسیب شدید یا عفونت قرنیه شوند.

چگونه لنز را از چشم خارج کنیم؟

پس از شستن دست‌ها، به بالا نگاه کنید، پلک‌ها را مهار کرده و با انگشت اشاره لنز را به سفیدی پایین چشم بکشید. سپس با بند انگشت شست و اشاره لبه‌های لنز را به آرامی فشرده و آن را بردارید.

اگر چشم بعد از استفاده از لنز قرمز شد چه کنیم؟

بلافاصله لنز را خارج کنید. اگر قرمزی همراه با درد، تاری دید یا ترشح غیرعادی باشد، باید سریعاً به اپتومتریست یا چشم‌پزشک مراجعه کنید.